elementaire deeltjes

Tot circa 1939 dacht men dat een atoomkern uit slechts twee soorten elementaire deeltjes was samengesteld: de protonen en de neutronen. Met de elektronen daaromheen wordt een atoom gevormd. Inmiddels blijkt het beeld veel complexer te zijn. Men kent nu vele tientallen deeltjes met massa’s kleiner dan die van het proton en neutron, die men soms nog ten onrechte elementaire deeltjes noemt. Vrijwel al deze deeltjes zijn instabiel en zij kunnen slechts kortstondig via botsingsprocessen met behulp van deeltjesversnellers gemaakt worden. Inmiddels begrijpen we hoe in een atoom de kern en de elektronen door elektromagnetische krachten bij elkaar worden gehouden (zie ook elektrische lading). Een nog niet zo goed begrepen kwestie is die van de 'sterke wisselwerking', de kracht die binnen de atoomkernen de protonen en neutronen bijeenhoudt.
Rond 1970 ontstond het besef dat protonen en neutronen op hun beurt elk uit drie quarks van twee soorten] zijn opgebouwd, die echter niet vrij kunnen worden waargenomen. Nu, zo’n veertig jaar later, onderscheiden we zes soorten quarks drie families van twee]; deze ondervinden van elkaar de sterke kracht. Daarnaast zijn er zes zogenoemde leptonen – de bekendste zijn het elektron en het bijbehorende neutrino – deze voelen onderling de zwakke kracht], ook gegroepeerd in drie families. Als deze deeltjes lading hebben voelen ze ook de elektromagnetische kracht van elkaar.
Het centrale probleem in de natuurkunde is thans een geünificeerd model op te stellen dat de vier fundamentele krachten vanuit één gezichtspunt beschouwt: naast de drie genoemde ook de zwaartekracht. Een belangrijke stap voorwaarts werd al gemaakt door de unificatie van de elektromagnetische en de zwakke krachten. De mathematisch fysische analyse die het mogelijk maakt met deze abstracte theorie kwantitatieve voorspellingen te doen, werd geleverd door de Nederlandse fysici M.J.G. Veltman en G. ‘t Hooft die hiervoor in 1999 de Nobelprijs voor de natuurkunde deelden. Samen met de sterke kracht is nu een model ontstaan, dat men vrij fantasieloos het “Standaard Model” heeft gedoopt, en dat thans op zijn merites experimenteel wordt onderzocht.
Zie ook Higgs en LHC).

Quizvraag v/d week

Woord v/d week

Meest gezocht deze week

Welk irrationeel getal duidt de verhouding aan tussen de omtrek en de middellijn van een cirkel?


JUIST!NIET JUIST!

pi

Tradities > Nederlandse tradities

Sinterklaas

Bisschop van Myra die in de derde eeuw na Christus in Turkije leefde en bekend stond als kindervriend. Daarom krijgen kinderen op zijn verjaardag cadeautjes. Waarom hij sinds enkele eeuwen uit Spanje komt is niet duidelijk. Evenmin, waarom hij vanaf het midden van de negentiende eeuw een zwarte knecht, Zwarte Piet, heeft en op een schimmel rijdt, zonder problemen over de daken. Lange tijd was het de gewoonte dat kinderen op 5 december hun schoen bij de haard zetten, met iets lekkers voor het paard en een liedje zongen. Op de ochtend van Sints verjaardag (eigenlijk zijn naamdag) lagen er dan wat lekkers en een stuk speelgoed in de schoen, die door Zwarte Piet vanaf het dak door de schoorsteen waren gegooid. Ten minste als ze braaf waren geweest, anders kregen ze een roe, een handbezempje waarmee een pak slaag kon worden gegeven. Sinds enige tijd is er een maatschappelijke discussie of Zwarte Piet al dan niet rascistisch is bedoeld: zwarte knecht van witte baas. Sommigen geven daarom de voorkeur aan een Piet die in een vrolijke kleur is geschminkt of een die voorzien is van roetvegen.

De 10 meest gezochte woorden en begrippen van de afgelopen week

  1. Adonis
  2. Al-Farabi
  3. Jahweh (JHWH)
  4. pars pro toto
  5. Monroe-doctrine
  6. podcast
  7. voyeurisme
  8. Muzen
  9. IRT-affaire
  10. Homo sapiens sapiens