BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.

Nederlands idioom

De term idioom is in dit hoofdstuk ruim geïnterpreteerd. Er zijn zeven categorieën te onderscheiden: 1. woorden of verbindingen die geheel of gedeeltelijk aan andere talen zijn ontleend: magnum opus, raison d'être, terra incognita, gotspe; 2. typisch Nederlandse woorden of verbindingen: monnikenwerk, een klap van de molen gehad hebben, de familie Doorsnee, hamvraag; 3. woorden of uitdrukkingen die zijn gebaseerd op figuren die al dan niet echt bestaan hebben: Pyrrusoverwinning; 4. woorden of verbindingen die teruggaan op mythologische figuren of op bijbelse passages: achilleshiel, vat der Danaïden, iemand van Pontius naar Pilatus sturen; 5. uitdrukkingen of verbindingen die teruggaan op figuren uit boeken van Nederlandse schrijvers: de vis wordt duur betaald, Barbertje moet hangen; 6. woorden of verbindingen die weliswaar niet typisch Nederlands zijn, maar waarvan de etymologie interessant is: door de wol geverfd; 7. spreekwoorden: de appel valt niet ver van de boom.

Wat de verschillende categorieën gemeen hebben, is dat de betekenis niet zonder meer valt af te leiden uit de samenstellende delen (een blauwkous is niet een `blauwe kous', noch `iemand met blauwe kousen', maar een `geleerde vrouw met minachting voor huishoudelijke zaken') of dat men moet weten op wie of wat het woord zinspeelt.

In alle zeven categorieën moest streng geselecteerd worden. Uitdrukkingen die ontleend zijn aan de bijbel of aan de Nederlandse bellettrie zijn slechts mondjesmaat opgenomen, omdat die ook al in de hoofdstukken De bijbel en Letteren na 1830 aan de orde komen.

Voor de alfabetisering werd gekozen voor ordening op de eerste letter van het kernwoord uit een uitdrukking, gezegde of spreekwoord. Bij twijfel over de keuze tussen twee woorden die allebei als kernwoord beschouwd kunnen worden (door de bomen het bos niet meer zien), is meestal, maar niet altijd, gekozen voor het eerste zelfstandig naamwoord. Uitdrukkingen met eenzelfde kernwoord (b.v. schip, of zout) zijn onder eenzelfde kopje geplaatst

Het Nederlands is rijk aan idiomatische verbindingen. De onderstaande keuze viel mij derhalve niet licht.

Hans Heestermans

 


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 10 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop