BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.


In het midden van de 19e eeuw draait het kapitalisme op volle toeren. De burgerij wordt welvarender en het proletariaat bevolkt steden en fabrieken. Marx’ Communistisch Manifest is verschenen in 1848. De ene technische uitvinding volgt op de andere. De stoommachine en de spoorwegen hebben al hun intrede gedaan, de fotografie, gasverlichting en elektriciteit volgen snel, evenals nieuwe materialen en technieken (gietijzer, smeedijzer, staal, beton en glas). Van de laatste ontwikkeling maakt vooral de architectuur een levendig en creatief gebruik met als voorbeeld het Crystal Palace in Londen (1851). Op wereldtentoonstellingen toont de techniek haar kunnen (zoals de Eiffeltoren in 1889) maar ook de beeldende kunst doet van zich spreken.
De plaats van de kunstenaar in de samenleving is sterk veranderd. Zijn traditionele opdrachtgevers, aristocratie en kerk, zijn nu in de minderheid, de gegoede en in kunst geïnteresseerde burgers nemen hun plaats in. Er is in de samenleving sprake van een sterk vooruitgangsgeloof.
De concurrentie van de fotografie dwingt de portretkunst tot een herwaardering van haar positie. Anderzijds maken  schilders een nuttig gebruik van foto’s als geheugensteun en hulpmiddel voor het vastleggen van de beelden die zij willen schilderen. Courbet in Frankrijk en Breitner in ons land zijn hiervan voorbeelden. Van hieruit ontwikkelt de fotografie zich tot een geheel zelfstandige kunstvorm.
Schildersverf is in toenemende mate  verkrijgbaar in tubes, de schilders gaan hun werken schilderen ‘en plein air’ om de werkelijkheid van zo dichtbij mogelijk weer te geven. Vooral veel werk van de zogenoemde ‘School van Barbizon’ en van de  ‘impressionisten’ kwam op die manier tot stand.

Het begrip  ‘moderniteit’ in de beeldende kunst laten we doorgaans beginnen omstreeks 1850 met optreden van Edouard Manet. Kenmerkend voor zijn schilderijen, waaronder de bekende Le Déjeuner sur l’Herbe, is de afstand die hij neemt tot de officiële kunstbeoordelingen in de salons van Parijs. Zowel qua onderwerpkeuze als qua techniek luidde hij een algehele verandering in ten opzichte van de heersende normen van de officiële kunstacademies.
De impressionisten beschouwden hem als hun voorman. Zij gingen hun werk tentoonstellen in protestsalons (‘salon des refusés’’, de salons der geweigerden).
De vooruitgang ging gepaard met veel aandacht voor  onderzoek en experiment, daartoe mede gestimuleerd door ontwikkelingen in de exacte wetenschappen, de psychologie en de techniek. Er is in de geschiedenis geen kunsthistorisch tijdvak geweest – buiten het tweede kwart van de 15e eeuw in Italië – waarin zoveel innovaties en revolutionaire ontwikkelingen plaatsvonden als in deze tweede helft van de 19e eeuw, een periode van radicale vernieuwing die pas eindigt met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. In de twintig jaren tot de Tweede Wereldoorlog hierop volgde veranderde er in de beeldende kunst niet zoveel. Alle grote ‘ismen’ lieten zich over die oorlog heen tillen. Eerst met de revoluties van de jaren zestig werden de traditionele opvattingen over schoonheid en kunst definitief aan de straat gezet. Daarna wordt ook het begrip ‘moderne kunst’ vervangen door termen als  ‘hedendaagse’ of ‘actuele kunst’ en ‘kunst van NU’.

 Cees Barnasconi en Willemijn Stokvis


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 12 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop