BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.

Het recht is een ordening van de betrekkingen tussen mensen, een ordening van bijzondere aard: een normatieve ordening. Net als de moraal beschrijft het recht niet hoe mensen zich in feite gedragen, maar hoe mensen zich behoren te gedragen, dus wat zij in bepaalde omstandigheden mogen of moeten doen, laten, dulden. Anders dan de moraal is het recht een dwingende ordening; het eist niet alleen gehoorzaamheid, maar dwingt ook gehoorzaamheid af door dreiging met sancties in geval van ongehoorzaamheid.
Wetten zijn vanuit historisch oogpunt jonger dan het recht: er was al recht voordat het schrift was uitgevonden. Sedertdien kennen we naast ongeschreven rechtsregels ook geschreven recht, dat in wetten is neergelegd; altijd is en ontstaat er weer naast wettenrecht ook ongeschreven recht. Het recht is nooit `af'. De maatschappij verandert voortdurend. Steeds ontstaan er nieuwe relaties tussen mensen, nieuwe omgangsstijlen, verwachtingen en behoeften aan regelgeving. Die maatschappelijke veranderingen zijn door de economische en technische ontwikkelingen in de 19de en 20ste eeuw versneld en verhevigd.
De hedendaagse wereld is grotendeels opgesplitst in staten. Binnen de staten houden overheden het eigen nationale recht in stand. Ook tussen en boven de staten is er recht: internationaal recht, volkenrecht. Dat woord `volkenrecht' verwees oorspronkelijk naar het tussen staten gegroeide gewoonterecht. Daarnaast ontwikkelde zich in door de staten met elkaar gesloten internationale overeenkomsten - ook wel verdragen of traktaten genoemd  -  internationaal recht. Tegenwoordig bestrijkt de term volkenrecht ook dat internationale overeenkomstenrecht.
Gewoonlijk onderscheidt men drie takken van nationaal recht: burgerlijk recht, staats- en strafrecht. Het burgerlijk of civiel recht -  ook wel privaatrecht genoemd - is de belangrijkste grondslag van het dagelijkse rechtsleven. Desondanks neemt het civiel recht in dit hoofdstuk over wet en recht niet de voornaamste plaats in. Het civiel recht regelt namelijk de dagelijkse gang van zaken in de samenleving vrijwel onopvallend. Iedereen komt er dagelijks mee in aanraking: op de markt en in de winkel, op kantoor en in het bedrijf. De mensen passen het daarom met een zekere routine toe. Niet het privaatrecht vraagt daarom de meeste aandacht van de geïnteresseerde leek, maar het staats- en bestuursrecht en het strafrecht, tezamen het publiekrecht genoemd. Het strafrecht is spectaculair. Verreweg de meeste mensen denken bij `recht' meteen aan het strafrecht. Geen wonder: met zijn noties van misdaad en vergelding, schuld en boete, speelt het strafrecht in op emoties. In de zittingszalen van de strafrechters zitten de journalisten te wachten op de dingen die komen gaan. Een goede reden om vooral aan het strafrecht aandacht te besteden.
 De discussies over het recht in kranten, tijdschriften en de andere media gaan van oudsher vooral over de staats-, bestuurs- en strafrechtsbedeling. Tegenwoordig richt de aandacht zich vooral op grond- en mensenrechten, milieuproblemen, sociale zorg. Bovendien eist het huidige en toekomstige Europese recht een aanzienlijk deel van onze  aandacht op. Al die onderwerpen vragen om informatie over herkomst en betekenis van juridische termen, zegswijzen, rechtsinstellingen en zo meer. Dergelijke informatie blijft in het korte bestek van dit hoofdstuk onvermijdelijk ontoereikend. Ook besteedt dit hoofdstuk enige aandacht aan oude - vaak oorspronkelijk Latijnse - spreuken en hedendaagse zegswijzen en uitdrukkingen, en ook aan een paar juristenlevens.
Dit hoofdstuk is voor de eerste editie van dit boek (1992) geschreven door prof. mr. Ch.J. Enschedé. Na diens overlijden heeft prof. mr. Hans Franken de zorg voor dit hoofdstuk van hem overgenomen. Mr. H. Drion te Leiden en mr. P. van Dijk te Bilthoven hebben hem daarbij  wijze en waardevolle adviezen gegeven. 
Tegenwoordig is de zorg voor de actualisering van dit hoofdstuk toevertrouwd aan leden van het nog jonge Utrechtse Pleitgenootschap Eggens. Eind 2012 zal de revisie van dit hoofdstuk geheel voltooid zijn.


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 10 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop