BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.

Het begrip mode heeft twee betekenissen. In de eerste plaats wordt er de tijdelijke, heersende voorkeur voor bepaalde gedragsnormen mee bedoeld. We zeggen dan: ‘Het is in de mode.' Ten tweede is het een kledingstijl die net zoals alle kunstvormen en vormgeving in de ruimste zin van het woord een weerslag is van de periode en de maatschappij waarin hij ontstaat: je kunt aan een jas aflezen uit welke tijd hij stamt. Kleding is een uitdrukkingsmiddel waarmee de dragers tonen hoe ze in de maatschappij staan of opereren. Men kan ermee willen bevestigen of protesteren, tot een bepaalde klasse of groepering te horen of juist niet.

Ontwikkelingen in de mode kennen een vast patroon. Een kledingstijl wordt gelanceerd door de "trend-setters", de voorlopers, - de avant-garde, elite of alternatieve kringen, - en daarna door de massa snel ( een rage) of minder snel opgepikt. Wanneer een bepaalde trend bijna is opgenomen door de onderste laag van de kledingpiramide - de massaconfectie - ontstaan er vanzelf nieuwe ideeën, aangezien sommige groeperingen zich in hun verschijning altijd willen onderscheiden en de mens in het algemeen behoefte aan verandering heeft.

De Westerse modegeschiedenis is ruwweg als volgt verlopen. Eeuwenlang waren het de koningshuizen en de adel die onderling de mode bepaalden. Vooral de invloed van het Franse hof was groot. Het stuurde ‘mannekens' (later verbasterd tot mannequins) naar de andere hoven: miniatuurpoppen gekleed naar de laatste trends. * Hier weet ik onvoldoende van om te bevestigen. Ik dacht dat mannekens een Vlaams middeleeuws verschijnsel was, pages die kleding toonden. Ik laat het hier rusten MMO Ook toen al werd de kledingstijl beïnvloed door maatschappelijke ontwikkelingen. Zo was in het midden van 18de eeuw de ‘Mode à la Turque’ in zwang, dit naar aanleiding van het oprukken van de Turken tot aan Wenen. En door de toenemende handelscontacten met Japan en China ging de elite thuis kimono's als huisjapon dragen. Het volk, de gewone mensen in Europa, kende toen nog geen modes. Men droeg functionele kleding naar de mores van de tijd: lange rokken, wijde broeken, ruime hemden, houten of leren schoeisel, een baret of pet.

Halverwege de 19de eeuw votrok zich de Industriële Revolutie.Eerst in Engeland, kort daarna in de rest van Europa. Voor de produktie van kleding had dit grote gevolgen: huisarbeid werd fabrieksarbeid. Bovendien ontstond als gevolg van de Industriele Revolutie een nieuwe klasse in de bevolking: de zogenaamde middenklasse. En behalve de adel onstond een tweede groep rijkelui: ondernemers en notabelen (advocaten, artsen, notariaat), in Engeland: upper-middle-class.

Met de komst van de Engelsman Frederick Charles Worth in Parijs in 1845, was het niet langer de adel die de mode bepaalde, maar de couturier die de kleding voor hen maakte. Onder bescherming van keizerin Eugénie van Frankrijk kleedde Worth de Europese elite naar zijn smaak. Elk jaar lanceerde hij nieuwe silhouetten. Het was een overdadige, gekorsetteerde mode, met veren, kant, slepen en ruches, die de vrouw in haar rol als ‘modepop' bevestigde en haar geen enkele bewegingsvrijheid gunde. Rond 1900 kende de Franse hoofdstad tientallen couturehuizen, waarvan Paquin, Doucet en Callot op de Wereldtentoonstelling van dat jaar aantoonden dat de lichtstad de onbetwiste leider in mode was.

De opkomende middenklasse volgde de mode van de couturehuizen op de voet, Door tekeningen en tijdschriften konden naaisters voor hun opdraachtgeefsters de modellen copieren. De eerste damesbladen ontstonden. Het straatbeeld verandere. Europa werd steeds eleganter.

De Eerste Wereldoorlog had ingrijpende en vergaande gevolgen voor Europa. Vrouwen namen het werk van mannen over in fabrieken en op het land. Dat vereiste makkelijke en functionele kleding en de vrouwengarderobe emancipeerde. Van enorme invloed was ook het Parijse optreden van het Ballets Russes in 1909. Dit inspireerde vooral Paul Poiret en Madame Vionnet tot een nieuw, slank en korsetloos silhouet dat de vrouw meer bewegingsvrijheid gaf. Hiervoor waren Jean Patou, Lucien Lelong en Coco Chanel verantwoordelijk. Coco Chanel zou uitgroeine tot de belangrijkste couturière van de 20ste eeuw, Met haar vaak op de mannengarderobe geïnspireerde kleding gaf ze de vrouw vanaf 1919 een nieuwe manier om naar zichzelf te kijken. Niet als sierlijk verlengstuk van haar man, maar zoals Chanel zelf: geëmancipeerd en onafhankelijk.

Er lijkt geen groter contrast mogelijk met de vrouw die in de jaren '30 de grote concurrente van Chanel zou worden: Elsa Schiaparelli. Zij bracht iets waar het de minimalistische en elegante kleding van haar tijdgenote aan ontbrak: humor, poëzie en verbeelding.

De laatste collecties van Chanel en Schiaparelli voor WO II toonden voorzichtig het silhouet waar één couturier na de Tweede Wereldoorlog in 1947 internationale roem mee vergaarde: de New Look van Christian Dior. Zijn overdadige en vrouwelijke mode was een reactie op de schaarse en akelige oorlogsjaren. Alle andere Parijse couturiers volgden. Hoewel Chanel in 1954 als reactie op deze volgens haar ouderwetse mode haar salon heropende en haar visie voor de tweede keer standaard werd, en Yves Saint Laurent in 1957 Dior opvolgde, nam de invloed van couture af.

Door de opkomst van de jeugdcultuur en nieuwe productieprocessen in massaconfectie waren het nu de straat en de belevingswereld van jongeren die de mode voor een groot deel gingen bepalen. Vooral de film- en muziekcultuur werden toonaangevend. Denk aan rock-'n-roll van Elvis Presley en het witte T-shirt en de jeans van James Dean. In de jaren '60 zien we door onder andere de eerste man op de maan een ‘space age-mode' (Rabanne, Cardin) ontstaan. En door belangstelling voor oosterse religies, experimenten met drugs en een verlangen naar de natuur een flowerpowergeneratie die zich onconventioneel en Aziatisch ging kleden. Deze invloeden werden zowel door de confectie - denk aan de kleding van Laura Ashley - als haute couture opgepikt.

Midden jaren '70 zien we onder leiding van Thierry Mugler en Claude Montana een nieuw strak en breed silhouet ontstaan dat een agressieve toon krijgt met de opkomst van de punkcultuur. Een nieuwe groep ontwerpers is Giorgio Armani, Calvin Klein, Ralph Lauren en Gianni Versace. Veel leer, veel zwart, veel kettingen. Christian Lacroix toont als enige ontwerper in 1986 onverwacht een extreem vrouwelijk kledingbeeld dat inslaat als een bom.

Karl Lagerfeld treedt in dienst van Chanel en zorgt ervoor dat het couturemerk Chanel voor de derde maal sterk opleeft. Chanel wordt eigendom van een beursgentoeerd bedrijf. En vanaf dat moment worden alle couturehuizen wakkergeschud. Door toegenomen welvaart ontstaat een honger naar luxelabels bij een nieuwe generatie consumenten. De verkoop van accessoires en cosmeticaproducten van de couturehuizen neemt een enorme vlucht. De tweejaarlijkse modeshows kosten veel geld maar genereren veel media-aandacht. ( Free-publicity) En daarmee wordt de verkoop van accessories en cosmetica verder opgejaagd.

Het verschil tussen couturehuis, ontwerper en merk wordt steeds lastiger te duiden. De creatieve ideeen van de jonge generatie modeontwerpers zoals Jean Paul Gaultier komen rechtstreeks vanuit het straatbeeld (van de trendsetters) in de collecties terecht en keren daar, dankzij het snelle kopieerwerk van internationaal opererende ketens als H&M en Zara hetzelfde seizoen in terug.

De laatste ontwikkeling is dat Viktor en Rolf rechtstreekts collecties ontwerpen voor H&M, Frans Molenaar voor C&A. Het zal interessant zijn te zien of die trend zich doorzet.

Met de opkomst van internet verandert een bepaald aspect van het modecircus weer vergaand doordat iedereen in staat is kennis te nemen van de mode-ideeën uit de hele wereld. Elk bekend modehuis heeft zijn eigen creatieve web-site. Veelal wordt inspiratie opgedaan via de blog sites van zogenaamde trendwatchers zoals bijvoorbeeld die van The Satortorialist en Garance Dore. Inspiratiebron vormt ook de jeugd die via hun blogs een geheel nieuw modebeeld laten zien.


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 10 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop