BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.

De aarde, het weer en het klimaat

De aarde, ons huis, onze leefomgeving, maar soms ook onze levensbedreigende vijand, die aarde is het onderwerp van dit hoofdstuk. Het beschouwt de aarde vanuit een fysisch-geografisch oogpunt: als een dynamisch geheel van onderling door allerlei relaties en kringlopen samenhangende verschijnselen, met plotselinge veranderingen veroorzaakt door aardbevingen en vulkanisme, met een langzaam door menselijke en natuurlijke invloeden veranderend klimaat, maar ook van in onze ogen, zeer traag verlopende processen, zoals verschuiving van continenten en bergvorming. In de studie van de aarde speelt de tijd een belangrijke rol; de processen zijn veelal actief gedurende vele miljoenen jaren. Daarbij is ook de schaal waarop die processen zich voordoen van belang. Het bijzondere van de aardwetenschappen is bovendien dat schaalverschillen gelijktijdig kunnen voorkomen.

In al die samenhangende processen zijn kringlopen te herkennen. Bijvoorbeeld de geologische kringloop: het idee dat de platen of schollen waaruit de aardkorst bestaat, ontstaan uit de aardmantel, erop drijven en er uiteindelijk weer in verdwijnen. Deze kringloop wordt aangedreven door energie uit het binnenste van de aarde.

Deze kringloop wordt beïnvloed door een andere, voor het leven en het klimaat uiterst belangrijke kringloop: de kringloop van het water. Waterdamp, die ontstaat bij verdamping boven de oceanen en de continenten, direct of indirect, via de plantengroei, condenseert elders en komt, al dan niet via gletsjers, terecht in rivieren en het grondwater en bereikt op die manier de zee. Deze hydrologische kringloop draagt bij aan de afbraak van gesteenten door verwering en erosie en de opbouw van land ergens anders, door bijvoorbeeld sedimentatie door rivieren. De hydrologische kringloop bepaalt ook in belangrijke mate ons weer en klimaat. Waterdamp is het belangrijkste natuurlijke broeikasgas, vormt wolken die zonlicht tegenhouden en levert bij condensatie de energie die lagedrukgebieden uitdiept en tropische cyclonen doet ontstaan. De drijvende kracht van deze kringloop is de zonnewarmte. Samen met de zwaartekracht vormt deze de motor die de processen van buitenaf aandrijft.

De mens, die binnen dit spel van krachten in de loop van de evolutie is ontstaan, oefent invloed uit op het klimaat en op zijn leefomgeving, een invloed die de mens zelf weer in zijn voortbestaan bedreigt. Ook daar besteedt dit hoofdstuk aandacht aan. Ons bestaan kan niet los gezien worden van dat prachtige samenhangende systeem van verschijnselen en kringlopen, het maakt er deel van uit. Reden temeer om behoedzamer en met meer eerbied met onze aarde, ons huis, om te gaan.

Aan de voorafgaande boek-edities van dit hoofdstuk werd belangrijk bijgedragen door Jacomien van de Kaa-van Teunenbroek.

Fons Baede en Trudy Elsenaar-Tijsze.


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 12 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop