BEKNOPTE
ENCYCLOPEDIE
VOOR DE ALGEMENE
ONTWIKKELING

Met deze knop laat u zich verrassen. Het programma kiest willekeurig een onderwerp. U kunt deze functie ook gebruiken voor een kennisquiz.

Archeologie

De 'archeologie' is een bijzondere wetenschapsbeoefening. Zij maakt namelijk gebruik van veel andere wetenschappelijke disciplines om, door middel van onderzoek (bureaustudies, booronderzoek, proefsleuven en opgravingen) naar de materiële nalatenschap uit het verleden, inzicht te krijgen in alle facetten van menselijke culturen. Sporen en materiële resten betreffen bijvoorbeeld woonplaatsen, gebouwen, graven, huisraad en werktuigen. In die zin is de studie vergelijkbaar met 'antropologie', zij het dat archeologen zich doorgaans richten op het resterende erfgoed van de mens in plaats van de mens - en diens cultuur - als studieobject zelf. De archeoloog verschilt verder van de 'paleontoloog', doordat de archeoloog zich richt op de materiële resten van de menselijke cultuur en niet op de resten van bijvoorbeeld de (veel oudere) dinosauriërs. De locaties waar archeologische vondsten zijn gedaan noemt men 'vindplaatsen', de vondsten zelf vaak 'artefacten'.

Prehistorie-Protohistorie-Historie

De prehistorie gaat over het tijdperk in de geschiedenis, waarover geen geschreven bronnen bestaan. Voor de reconstructie van hoe het leven van de toen levende culturen moet zijn geweest voert men archeologisch onderzoek uit naar de concrete overblijfselen. Dat is ook de enige manier om nog iets te weten te komen van deze verdwenen samenlevingen en gaat op voor 99 procent van de menselijke geschiedenis. Na een periode van ongeveer 200.000 jaar van Neanderthalers en moderne mensen, is in Nederland namelijk pas een kleine 2000 jaar geleden het schrift geïntroduceerd. Bovendien zijn van de eerste 1000 jaar nauwelijks schriftelijke bronnen bewaard gebleven.

De prehistorie laten we beginnen met het tijdperk van de oude steentijd, het paleolithicum. In dit tijdperk werden de eerste stenen werktuigen gemaakt en was er daarmee voor het eerst sprake van een aantoonbare ‘cultuur’, hoe eenvoudig ook.

Overigens is het maken van werktuigen maar één, zij het belangrijke stap in een lange ontwikkeling, waarin de grens tussen dier en mens heel geleidelijk werd overschreden. In Oost Afrika, waar deze ontwikkeling begon, begint de prehistorie ruim twee miljoen jaar geleden. Vervolgens verspreidde de mens zich over de wereld en ontstond als het ware gaandeweg overal een ‘bemensde’ prehistorie. Zover bekend ongeveer één miljoen jaar geleden in Zuidwest Azië, ongeveer 50.000 jaar geleden in Australië en 19.000-26.000 jaar geleden in Amerika.

Het begin van de prehistorie verschilt dus van gebied tot gebied. Hetzelfde is het geval met het einde ervan, want dat is gekoppeld aan het moment van het eerste schriftgebruik en dat ontstond niet overal tegelijkertijd. In Egypte bijvoorbeeld rond 3200 v.Chr., maar in onze streken pas bij de komst van de Romeinen. Met de komst van consul en legerleider Julius Caesar brak toen de protohistorie aan. Hij was namelijk de eerste die over de hier woonachtige stammen schreef, terwijl deze late ijzertijdmensen nog niet over zichzelf konden schrijven. De protohistorie is dus een overgangsperiode tussen de prehistorie en de latere historische periode met geschreven bronnen. Na het vertrek van de Romeinse legers verviel Nederland echter gedurende enkele honderden jaren feitelijk weer in de prehistorie.

Verdrag van Malta

De geschreven bronnen in Noordwest Europa uit de Romeinse tijd tot ongeveer 1000 n.Chr. zijn schaars. Daarom zijn ook hier de archeologische vondsten – en de interpretaties daarvan – bepalend voor de vernieuwende beeldvorming van dit verleden. Echter ook de archeologische resten worden steeds schaarser. Door de wederopbouw vanaf de Tweede Wereldoorlog is tot op de dag van vandaag is het archeologisch erfgoed in Europa grotendeels ongezien verdwenen.

In Nederland is per 2007 de wetgeving rondom de archeologische monumentenzorg gewijzigd ten gevolge van het (Europese) Verdrag van Malta uit 1992 - juist bedoeld om de laatste restanten archeologisch erfgoed in de bodem te behouden en te beschermen. Gemeenten worden zo onder meer verplicht meer rekening te houden met mogelijk aanwezige, archeologische waarden bij bouwprojecten. Op deze manier wordt meer dan voorheen de informatie uit het ‘bodemarchief’ bewaard voor toekomstige analyses en interpretaties.

 Anton Cruysheer

 


Volg CultureelWoordenboek.nl:



Gratis maar niet voor niks
De inhoud van het Cultureel Woordenboek is gratis, want de schrijvers worden niet betaald. Maar hosting en webbeheer krijgen we niet voor niks. We hebben dus wat financiële steun nodig. Wordt onze helpende vriend en maak € 12 (of meer) over. Hoe?
Kijk onder Vriend worden?

paginatop